KROMOŁÓW

Jest on najstarszą świątynią rzymskokatolicką Zawiercia i ściśle związany z powstaniem i rozwojem Kromołowa. Nieznana jest dokładna data powstania kościoła ale przyjmuje się, że powstał on na przełomie XII i XIII w. Podstawą do takich sądów są skromne historyczne zapisy kościelne z 1250 r. Zapis z 1325-27 r. wymienia już kościół i parafię kromołowską. Według podań ludowych obecny kościół jest trzecim z kolei, zbudowanym w tym samym miejscu. Pierwszy drewniany został spalony w XIII w. podczas najazdu tatarskiego. Odnowiony miał już charakter murowany. Dzisiejszy kościół jest murowany, jednonawowy, z prezbiterium zakończonym trójboczną absydą. Przebudowa dokonana w XVI w. spowodowała, że zniknęło wiele charakterystycznych elementów kościoła i dzisiaj trudno określić czas jego powstania. W okresie późnego średniowiecza parafialny kościół kromołowski stał się dużym ośrodkiem kultu chrześcijańskiego. W kościele kromołowskim przetrwała pamięć o rodzie Cromoli założycielach wsi. Nad drzwiami do zakrystii widnieje ich herb „Gryf” a pod ołtarzem głównym znajduje się grób z pierwszej połowy XIII w., w którym pochowany został jeden z ich rodu.

Prawdopodobnie może on być fundatorem świątyni. W latach 1552-1594 w Kromołowie zagościł Kalwinizm. Utrata miejsca kultu spowodowała, że wielu mieszkańców przeniosła się do kościołów w Gieble i Skarżycach. Zwrot kościoła kromołowskiego katolikom nastąpił po śmierci właścicieli Kromołowa – ostatnich wyznawców kalwinizmu. Pierwszym proboszczem, po okresie kalwinizmu był ks. Gallus ze Szczepanowa (1595 r.)
Kościół Kromołowski posiada bardzo cenne zabytki. Na szczególną uwagę zasługuje kamienna kropielnica, drzwi do zakrystii, żelazna krata oddzielająca kaplicę św. Anny od nawy kościoła, kamienna chrzcielnica z jednolitą pokrywą, osadzona na kamiennej stopie znajdująca się w kaplicy św. Izydora; dzwon „Św. Mikołaj” z 1508 r., przenośne ołtarzyki dwustronne (ferotrony), grobowiec znajdujący się pod kaplicą św. Anny.

LEŚNIÓW

Jest ono częścią zespołu klasztornego Ojców Paulinów, położonego koło źródła „Leśniówki”. W jego skład wchodzą: kościół p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, klasztor, dzwonnica, dom pielgrzyma. Kościół jest jednonawowy z półkolistym prezbiterium. Najstarsza jego część pochodzi z 1559 r. W 1762 r. dobudowano murowaną kruchtę, a w 1791 r. przedłużono nawę. W 1798 r. wybudowano wieżyczkę na sygnaturkę.
Klasztor składa się z czterech skrzydeł z kwadratowym wirydarzem w środku. W latach 1963–67, wykonano gruntowną modernizację kościoła, a w 1988 r. nową polichromię. W latach 1984-86 w parku okalającym Sanktuarium ustawiono 15 kapliczek różańcowych. Dzwonnicę wybudowano w 1994 r.
Kult Matki Bożej Leśniowskiej jest ściśle związany z kultem Matki Bożej Jasnogórskiej. W 1382 r. śląski książę Władysław Opolczyk wracając z Rusi, poszukiwał wody w okolicy Leśniowa. Nie znalazłszy jej zwrócił się z prośbą do Matki Bożej. Od tego momentu w tym miejscu znajduje się źródło potoku Leśniówka. Książę w dowód wdzięczności pozostawił w kaplicy przy źródle drewnianą figurkę Matki Bożej, którą wiózł razem z Cudownym Obrazem „Czarnej Madonny”. Statua wysoka na 70 cm znajduje się dziś w ołtarzu głównym Sanktuarium.
13 sierpnia 1967 r. Prymas Polski, Kardynał Stefan Wyszyński oraz Kardynał Karol Wojtyła dokonali uroczystej koronacji figury Matki Bożej. Od początku obecności figury w Leśniowie rozwija się kult Matki Bożej czczonej szczególnie jako Patronki Rodzin. Od 1706 r. Ojcowie Paulini prowadzą katalog łask, w którym jest kilkaset uzdrowień fizycznych i duchowych.

MRZYGŁÓD

Po raz pierwszy o kościele tym pisał w 1445 r. Jan Długosz w Liber beneficiorum Dioecesis Cracoviensis. Obecny kościół murowany z kamienia wapiennego został wybudowany w miejsce drewnianego w latach 1644 – 1653, a ufundowany przez wojewodę mazowieckiego Stanisława Warszyckiego.

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Różańcowej, który przywieziony został w 1644 r. przez dominikanów z Krakowa. Po raz pierwszy wspomniano o nim w 1662 r. w dokumencie konsekracyjnym. Wkrótce Mrzygłód stał się, jednym z pierwszych w Polsce ośrodków kultu Matki Boskiej Różańcowej. W 1722 r. obraz został ozdobiony suknią ufundowaną przez ks. Pawła Węgrzynowskiego (proboszcza w latach 1712 – 1736). Korony ufundował ks. Kazimierz Lachowicz (proboszcz w latach 1746 – 1761). W 1804 r. oryginalny obraz zastąpiono nowym pędzla Ciszewskiego. Od tego momentu obraz ten nazywany jest obrazem Matki Boskiej Mrzygłodzkiej.
W 1986 r. arcybiskup metropolita częstochowski Stanisław Nowak uznał świątynię Sanktuarium Maryjnym.

25 sierpnia 1996 r. na zakończenie Międzynarodowych Kongresów Mariologicznego i Maryjnego odbywających się w Częstochowie obraz Matki boskiej Mrzygłodzkiej ukoronowany został papieskimi koronami.
W kościele na szczególną uwagę zasługują:

• ołtarz św. Antoniego z Padwy z relikwiami św. Wojciech i św. Wincentego
• ołtarz św. Benona
• ołtarz św. Jana z Kęt
• XVII wieczny ołtarz św. Kryspina i Kryspiana
• Ambona w kształcie globu podtrzymywanego przez postacie mitologiczne
• Chrzcielnica z XVIII wieku.

Obok kościoła w ogrodzie plebańskim znajduje się ołtarz polowy oraz Kalwaria wybudowana w 1986 r. z wykonanymi przez prof. T. Tellera z Wrocławia rzeźbami scen Męki Pańskiej.

SKARŻYCE

Skarżyce od niepamiętnych czasów należały do parafii kromołowskiej. Kiedy kościół w Kromołowie przejęli kalwini, Wojciech Giebułtowski, sekretarz królewski i właściciel Skarżyc, ufundował dla katolików parafii kromołowskiej kościół, wykorzystując istniejącą od XII wieku wieżę. Nową parafię w Skarżycach p.w. Trójcy Przenajświętszej erygował ks. Bp krakowski Piotr Tylicki 10 czerwca 1616 r. Rozbudowaną kaplicę konsekrowano w 1598 r. ,a drugiej konsekracji (po przebudowie i dobudowaniu trzech kaplic w 1610 r.) dokonał ks. Bp sufragan krakowski Mikołaj Obarski w 1678 r. Trzy okrągłe kaplice symbolizują Boga w trzech osobach. Od frontu kościoła znajduje się wieża z podwójnym dachem zakończona wieżyczką. Z trzech stron wieży znajdują się otwory okienne. Niżej z dwóch stron są otwory strzelnicze. Wieże z okrągłymi kaplicami są połączone murami z kamienia jurajskiego. W środkowej części kaplicy znajduje się prezbiterium z ołtarzem głównym wykonanym w stylu klasycystycznym. Jest on drewniany, bogato złocony. Znajduje się w nim obraz Trójcy Przenajświętszej. Ołtarz zdobią dwie kolumny i dwa pilastry. W po północnej stronie znajduje się kaplica boczna z ołtarzem z XVII w., w którym umieszczony jest obraz Bożego Narodzenia i Pokłonu Pasterzy. Po stronie południowej znajduje się kaplica boczna z obrazem z XVII w. przedstawiającym św. Jana Chrzciciela. W nawie kościelnej na uwagę zasługuje barokowa ambona oraz murowane, w kształcie sarkofagów dwa ołtarze boczne w stylu klasycystycznym. Po lewej stronie w ołtarzu jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, a po prawej stronie obraz św. Floriana m. Na placu stoi ołtarz polowy z kopią dwunastowiecznego i cudownego obrazu Matki Bożej Skarżyckiej.
15 sierpnia 1999 r. ksiądz arcybiskup metropolita częstochowski Stanisław Nowak ustanowił kościół parafialny Trójcy Przenajświętszej w Zawierciu – Skarżycach Sanktuarium Najświętszej Marii Panny Skarżyckiej. W skarbcu kościoła znajdują się najstarsze ołowiane lichtarze.

Wśród zbiorów na uwagę zasługują:

• monstrancja ozdobiona promieniami, gronami winogrona i koroną na szczycie,
• kielich z napisem „Ten kielich nakładem ks. J. Rudzkiego, plebana skarżyckiego – przerobiony i pozłocony roku 1777”
• puszka z XVII w. w koszulce srebrnej,
• ornaty z XVII i XVIII w. posiadające bogatą symbolikę.

Więcej szczegółowych informacji na temat Sanktuarium można znaleźć na stronie internetowej o Skarżycach


ZAWIERCIE

Wieś Zawiercie od zarania należała do parafii i kościoła w Kromołowie. W czasie budowy osiedla dla pracowników TAZ dyrektor fabryki B. Masłowski wysunął myśl wybudowania kościoła parafialnego w Zawierciu. W celu realizacji tej idei powołano w 1886 r. Komitet Budowy Kościoła w Zawierciu. Pierwszy plan budowy kościoła, wraz z kosztorysem sporządził inż. arch. powiatu będzińskiego P. Waligórski. Ostateczną wersję budowy kościoła zaprojektował inż. arch. Hugo Kuder z Warszawy. Pierwotny komitet budowy został rozwiązany a w jego miejsce powołano nowy, którego przewodniczącym został inż. technolog Piotr Lubicz Strzeszewski. Kamień węgielny pod nowy kościół poświęcony został w 1896 r. Fundatorami byli Adolf i Izydor Ginsbergowie oraz wierni z parafii kromołowskiej i miasta Zawiercie. Budowę rozpoczęto w 1897 r. 13 czerwca 1903 r. minister spraw wewnętrznych w porozumieniu z generał gubernatorem warszawskim podjął decyzję o utworzeniu parafii p.w. św. Ap. Piotra i Pawła w Zawierciu. Kościół konsekrowano w 1953 r.
Jest on murowany z czerwonej cegły, w stylu neogotyku na planie krzyża łacińskiego. Posiada pięć wież, z których dwie najokazalsze górują od frontu. Wewnątrz kościoła znajduje się osiem filarów podtrzymujących sklepienie, które dzielą świątynię na trzy nawy. Dookoła są galerie. Nad głównym wejściem i w głowicach nawy poprzecznej są trzy witraże – rozety w kamiennym obramowaniu. W 1904 r. na placu przed kościołem została postawiona figura Matki Bożej Niepokalanie Poczętej.

27 grudnia 1992 r. arcybiskup Stanisław Nowak podniósł parafialny kościół p.w. św. Ap. Piotra i Pawła w Zawierciu do godności kolegiaty i ustanowił przy niej Kolegiacką Kapitułę Zawierciańsko - Żarecką.
22 czerwca 1997 r. na placu przed kościołem poświęcony został pomnik Papieża Jana Pawła II.

W ostatnich latach dokonano zewnętrznego oświetlenia kolorystycznego świątyni, zainstalowano zegar na wieży oraz kurant wygrywający na trąbkach pieśni religijne. Zaadaptowano 5 sal katechetycznych na sale duszpasterskiej opieki nad dziećmi z rodzin patologicznych.